Memento mori: nghĩ về cái chết để sống rõ hơn

Trong lễ khải hoàn của La Mã, giữa đám đông tung hô, có một người đi sau lưng vị tướng và lặp lại một câu vào tai ông suốt buổi. Đại ý: hãy nhìn về phía sau, và nhớ rằng ông là người phàm. Người La Mã cho rằng khoảnh khắc vinh quang nhất chính là khoảnh khắc dễ quên điều đó nhất.

Không phải để buồn

Memento mori hay bị hiểu thành một lời nhắc bi quan. Trong truyền thống khắc kỷ, nó là công cụ đo lường. Ý tưởng rất gọn: phần lớn những gì làm ta bận tâm chỉ có vẻ quan trọng vì ta ngầm cho rằng mình còn vô hạn thời gian. Đặt lại giới hạn thì thứ tự ưu tiên tự sắp lại.

Điều này không chỉ có ở phương Tây. Thiền tông có bài quán về vô thường, Phật giáo Nam tông có phép quán tử thi, và người Mexico dành hẳn hai ngày mỗi năm để ăn uống cùng người đã khuất. Rất nhiều nền văn hóa đi tới cùng một kết luận: nhớ rằng đời hữu hạn làm người ta sống tỉnh hơn chứ không phải sợ hơn.

Cách dùng nó mà không rơi vào u ám

• Đếm bằng đơn vị lớn. Nếu bạn còn khoảng ba mươi mùa hè nữa, bạn định dùng mùa hè năm nay thế nào?
• Đếm số lần còn lại. Nếu bạn về thăm bố mẹ hai lần một năm và họ đã bảy mươi, thì con số còn lại nhỏ hơn bạn tưởng rất nhiều.
• Hỏi câu của người sắp đi. Việc đang làm bạn mất ngủ tuần này có nằm trong danh sách những điều bạn sẽ tiếc không?

Cách thứ hai là cách khắc nghiệt nhất và cũng hữu ích nhất. Chúng ta có xu hướng nghĩ về những mối quan hệ quan trọng như thể chúng còn dài vô tận, trong khi chúng thật ra đo được bằng một con số cụ thể — và con số ấy thường ở hàng chục chứ không phải hàng nghìn.

Không phải chúng ta có ít thời gian, mà là chúng ta phí đi phần lớn. — Seneca

Điều nó thường làm thay đổi

Với hầu hết mọi người, bài tập này không dẫn tới quyết định lớn kiểu bỏ việc đi vòng quanh thế giới. Nó dẫn tới những chỉnh sửa nhỏ và bền hơn: gọi điện cho một người trước khi quên, thôi giữ một cơn giận không đáng, nói ra điều đáng nói thay vì để đó chờ dịp.

Và nếu chỉ giữ lại một điều từ bài này thì nên là điều này: memento mori không nhằm làm bạn sợ ngày cuối. Nó nhằm làm bạn để ý tới ngày hôm nay, vốn là ngày duy nhất bạn thật sự cầm trong tay.