Ai cũng có vẻ đi nhanh hơn bạn: FOMO từ đâu ra, vì sao bạn đang so hậu trường của mình với sân khấu của người khác, và cách gỡ ra

Có một cảm giác rất khó gọi tên: bạn đang ổn, rồi mở điện thoại lên năm phút, rồi tự nhiên thấy đời mình chậm. Bạn học cũ vừa mua nhà. Đồng nghiệp cũ vừa lên giám đốc. Một người bạn đang ở Iceland. Không có gì trong đời bạn thay đổi trong năm phút đó. Chỉ là bạn vừa nhìn thấy hai mươi người ở đúng khoảnh khắc tốt nhất của họ.

Năm 2004, Patrick McGinnis, một sinh viên cao học ở Trường Kinh doanh Harvard, viết một bài cho tờ báo sinh viên của trường, mô tả cảm giác sợ bỏ lỡ khiến bạn bè anh không dám từ chối bất kỳ bữa tiệc hay sự kiện nào. Anh gọi nó là FOMO. Khi ấy Facebook mới ra đời được vài tháng. Chữ ấy về sau vào tới từ điển Oxford.

Phép so sánh bạn đang làm

Năm 1954, nhà tâm lý học Leon Festinger mô tả một điều nghe hiển nhiên: con người tự đánh giá mình bằng cách so với người khác, nhất là khi không có thước đo khách quan nào. Không ai biết mình kiếm “đủ” chưa, thành công “đủ” chưa, cho tới khi nhìn sang bên cạnh.

Vấn đề là bạn biết mọi thứ về đời mình: những lần chần chừ, những buổi tối không làm được gì, những email chưa trả lời. Về đời người khác, bạn biết đúng những gì họ chọn cho bạn xem. Đó không phải một cuộc so sánh không công bằng. Nó không phải so sánh gì cả, vì hai vế không cùng đơn vị. Bạn đang so hậu trường của mình với sân khấu của người ta.

Điều làm việc này khó hơn ngày xưa là quy mô. Thời ông bà ta, người ta so với vài chục người trong làng. Giờ bạn so với vài nghìn người được thuật toán chọn ra vì họ đang có chuyện đáng khoe. Không ai được thiết kế để chịu nổi phép so đó mỗi ngày.

Ba mươi phút một ngày

Năm 2018, nhóm nghiên cứu của Melissa Hunt ở Đại học Pennsylvania chia hơn một trăm sinh viên làm hai nhóm. Nhóm thứ nhất dùng mạng xã hội như bình thường. Nhóm thứ hai giới hạn ở mười phút cho mỗi nền tảng, tổng cộng khoảng ba mươi phút mỗi ngày, trong ba tuần.

Cuối đợt, nhóm giới hạn cho biết họ bớt cô đơn và bớt buồn rõ rệt, đặc biệt ở những người vốn đang có dấu hiệu trầm cảm từ đầu. Cả hai nhóm đều bớt lo âu và bớt FOMO, có lẽ chỉ nhờ việc để ý tới thói quen của mình. Không ai phải xóa tài khoản. Chỉ cần ít đi.

Bốn việc có tác dụng thật

• Đổi câu hỏi. Không phải “mình có đang chậm hơn họ không”, mà là “cái họ có có phải thứ mình thật sự muốn không”. Rất nhiều lần câu trả lời là không.
• Bỏ theo dõi những tài khoản làm bạn thấy tệ, kể cả khi họ tử tế và bạn quý họ. Đây là chuyện thần kinh chứ không phải chuyện tình cảm.
• Đặt một mốc so sánh cố định: chính bạn của một năm trước. Đó là vế duy nhất cùng đơn vị với bạn hôm nay.
• Nhắn riêng cho người bạn thấy ghen tị và hỏi họ phần khó nhất là gì. Câu trả lời gần như luôn làm bức ảnh trở về kích thước thật.

Không ai đăng quãng ba năm mà chẳng có gì xảy ra. Nhưng ai cũng có quãng đó.

Về việc chậm

Một điều ít được nói: nhịp đời người không đều nhau, và điều đó không phải lỗi. Julia Child xuất bản cuốn sách nấu ăn đầu tiên năm 49 tuổi, và trở thành người dạy nấu ăn nổi tiếng nhất nước Mỹ sau đó. Vera Wang thiết kế chiếc váy cưới đầu tiên ở tuổi 40, sau khi trượt đội tuyển trượt băng Olympic và làm biên tập viên thời trang gần hai mươi năm.

Những người bắt đầu muộn hiếm khi kể về quãng nhiều năm tưởng như không đi tới đâu, nên ta có cảm giác quãng ấy không tồn tại. Câu hỏi hữu ích không phải là bạn đang ở đâu so với người khác, mà là bạn có đang đi về hướng mình chọn không. Câu thứ nhất đổi mỗi lần bạn mở điện thoại. Câu thứ hai chỉ mình bạn trả lời được, và nó không phụ thuộc vào việc hôm nay ai vừa đăng gì.