Vòng sáu mươi năm: vì sao tuổi 60 được coi là tròn một đời

Người ta hay nói tuổi của mình bằng con giáp, và dừng ở đó. Nhưng con giáp chỉ là một nửa của tên năm. Nửa còn lại là thiên can — Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý — và tên đầy đủ của một năm luôn gồm cả hai, như Giáp Thìn hay Ất Tỵ.

Vì sao là sáu mươi chứ không phải một trăm hai mươi

Mười can và mười hai chi ghép lại nghe như phải cho 120 tổ hợp. Nhưng chúng không ghép tự do: cả hai cùng tiến một bước mỗi năm, nên can luôn ghép với chi cùng tính chẵn lẻ. Kết quả là chỉ 60 tổ hợp xuất hiện, đúng bằng bội chung nhỏ nhất của 10 và 12.

Sáu mươi năm là quãng thời gian để một tổ hợp quay lại. Người sinh năm Giáp Thìn sẽ gặp lại năm Giáp Thìn khi tròn 60 tuổi — không phải năm Thìn nào cũng vậy, mà đúng năm Giáp Thìn.

Vì sao mốc 60 mang ý nghĩa lễ nghi

Trong văn hoá Đông Á, mốc này được coi là hoàn thành một vòng đầy đủ, và lễ mừng thọ 60 mang ý nghĩa khác hẳn một sinh nhật thông thường. Ở Nhật gọi là kanreki, và người mừng thọ theo truyền thống mặc đồ đỏ — màu của trẻ sơ sinh — vì họ vừa bắt đầu lại vòng thứ hai.

Chi tiết ấy nói lên cách nghĩ phía sau: đây không phải cách đếm tuổi tuyến tính mà là cách đếm theo chu kỳ. Sáu mươi năm không phải một chặng dài; nó là một vòng.

Điều này đổi gì khi xem tuổi

Rất nhiều. Hai người cùng tuổi Thìn nhưng cách nhau 12 năm mang can khác nhau, tức mang hành khác nhau trong ngũ hành. Phần lớn cách luận truyền thống đọc theo cặp can chi chứ không đọc theo mỗi con giáp.

Nên khi ai đó nói "tuổi Thìn thì hợp tuổi Tý", câu đó mới dùng một phần thông tin. Nó không sai, nhưng nó thô — giống như mô tả một người chỉ bằng tháng sinh.