Sinh tháng 1 hoặc đầu tháng 2 thì tuổi con giáp nào: cách tra, và năm 1985 Việt Nam ăn Tết sớm hơn Trung Quốc cả tháng

Một người sinh ngày 1 tháng 2 năm 1985 đọc tử vi trên một trang tiếng Trung, được bảo mình tuổi Giáp Tý. Về hỏi mẹ, mẹ bảo con tuổi Sửu. Cả hai đều không nhầm.

Câu hỏi “sinh đầu năm thì tuổi gì” là câu hỏi hay gặp nhất về mười hai con giáp. Phần lớn trường hợp trả lời được trong một giây. Một số ít thì cần tra lịch. Và một nhóm rất nhỏ, như người sinh đầu năm 1985, còn phụ thuộc vào việc bạn dùng lịch của nước nào.

Con giáp đi theo năm âm lịch

Con giáp tính theo năm âm lịch, không theo năm dương lịch. Năm âm lịch bắt đầu từ mùng Một Tết, và ngày đó rơi vào khoảng 21 tháng 1 tới 20 tháng 2, tùy năm. Từ đó có ba trường hợp:

• Sinh từ 1 tới 20 tháng 1: chắc chắn thuộc con giáp của năm dương lịch trước, vì Tết chưa bao giờ tới sớm hơn 21 tháng 1.
• Sinh từ 21 tháng 2 trở đi: chắc chắn thuộc con giáp của năm dương lịch hiện tại, vì Tết chưa bao giờ muộn hơn 20 tháng 2.
• Sinh trong khoảng 21 tháng 1 tới 20 tháng 2: phải tra ngày Tết của đúng năm đó.

Ví dụ: Tết năm 1990 rơi vào ngày 27 tháng 1. Người sinh ngày 20 tháng 1 năm 1990 thuộc tuổi Kỷ Tỵ, tức năm 1989. Người sinh ngày 30 tháng 1 năm 1990 mới là Canh Ngọ. Tết năm 2026 rơi vào 17 tháng 2, nên em bé sinh ngày 10 tháng 2 năm 2026 vẫn là tuổi Ất Tỵ, chưa phải Bính Ngọ.

Lịch âm là một phép tính, không phải một cuốn sổ

Nhiều người nghĩ lịch âm là một bảng ngày có sẵn từ xưa, chỉ việc chép lại. Thật ra nó được tính mỗi năm theo thiên văn: một tháng âm bắt đầu vào ngày có trăng non, và thời điểm trăng non phải được quy về giờ của một nơi cụ thể. Nếu trăng non rơi vào khoảng nửa đêm, thì ở múi giờ này nó thuộc ngày hôm trước, ở múi giờ kia nó thuộc ngày hôm sau.

Việt Nam tính lịch âm theo giờ Hà Nội, tức UTC+7. Trung Quốc tính theo giờ Bắc Kinh, UTC+8. Phần lớn các năm, hai cách tính ra cùng một ngày Tết. Nhưng không phải năm nào cũng vậy.

Năm 1968: hai miền ăn Tết lệch nhau một ngày

Năm 1967, miền Bắc Việt Nam đổi giờ chính thức từ UTC+8 sang UTC+7 và soạn lịch âm theo giờ mới. Miền Nam khi đó vẫn dùng UTC+8. Ngay Tết năm sau, trăng non rơi vào đúng khoảng giữa hai nửa đêm: theo lịch miền Bắc, mùng Một Tết Mậu Thân là ngày 29 tháng 1 năm 1968; theo lịch miền Nam và lịch Trung Quốc, là ngày 30 tháng 1.

Một cách giải thích hay được các nhà sử học nhắc tới là chính độ lệch này góp phần khiến một số đơn vị ở miền Trung nổ súng sớm một đêm trong đợt tổng tấn công Tết Mậu Thân. Dù mức độ ảnh hưởng tới đâu còn được bàn, chuyện hai miền của cùng một đất nước đón giao thừa vào hai đêm khác nhau là có thật.

Và nó có một hệ quả nhỏ nhưng rất cụ thể: một em bé sinh ngày 29 tháng 1 năm 1968 ở Hà Nội là tuổi Mậu Thân, còn một em bé sinh cùng ngày ở Sài Gòn là tuổi Đinh Mùi. Cả hai cách xếp đều đúng theo lịch mà gia đình mỗi bé dùng.

Năm 1985: lệch nhau cả một tháng

Trường hợp lạ nhất xảy ra năm 1985. Tháng nhuận được xác định từ thời điểm trăng non và các tiết khí, mà các thời điểm ấy lại tính theo múi giờ. Cuối năm 1984, độ lệch một tiếng đủ làm lịch Trung Quốc có thêm một tháng Mười nhuận, còn lịch Việt Nam thì không. Kết quả là lịch Việt Nam năm ấy đặt Tết vào ngày 21 tháng 1, trong khi lịch Trung Quốc đặt Tết vào ngày 20 tháng 2. Hai nước đón năm Ất Sửu cách nhau đúng một tháng.

Đó chính là người ở đầu bài. Sinh ngày 1 tháng 2 năm 1985, theo lịch Việt Nam đã là tuổi Ất Sửu từ mười một ngày trước. Theo lịch Trung Quốc thì vẫn đang ở tháng Chạp năm Giáp Tý. Người sinh trong khoảng 21 tháng 1 tới 19 tháng 2 năm 1985 vì vậy nên đọc tử vi theo nguồn Việt Nam, hoặc ít nhất biết rằng trang tiếng Trung đang dùng một cuốn lịch khác.

Công cụ trên trang này xử lý thế nào

Công cụ Tử vi của Thấu Mình quy đổi ngày sinh sang âm lịch theo giờ Việt Nam, UTC+7, và đã được đối chiếu với ngày Tết đã công bố của nhiều chục năm. Nên với mọi ngày sinh, kể cả những ngày sát Tết, trang cho ra một con giáp cụ thể theo lịch Việt Nam, kèm ngày âm lịch đầy đủ để bạn tự kiểm tra.

Nếu ngày sinh của bạn nằm trong khoảng 21 tháng 1 tới 20 tháng 2, trang sẽ nhắc thêm một dòng rằng bạn sinh gần Tết. Đó không phải vì trang không chắc, mà vì đó là lúc đáng hỏi lại bố mẹ xem gia đình mình vẫn tính tuổi theo lịch nào. Với người sinh năm 1968 ở miền Nam hoặc sinh đầu năm 1985, câu trả lời có thể khác với điều bạn vẫn nghĩ.