Dùng trắc nghiệm tính cách cho tử tế: nên và không nên, từ góc nhìn của người làm nhân sự

Người viết bài này làm trong lĩnh vực đào tạo và phát triển nhân sự, nên xin nói thẳng phần dễ bị lạm dụng nhất trước.

Trong một buổi workshop đội nhóm, sau khi mọi người làm xong bài DISC, một anh quản lý nói vui: “Vậy từ giờ đừng xếp hai người D làm chung dự án nhé, cãi nhau chết.” Cả phòng cười. Ba tháng sau, câu đùa ấy đã thành một quy tắc ngầm khi chia việc. Không ai quyết định như vậy. Nó chỉ trôi dần thành như vậy.

Không nên dùng để tuyển chọn hay loại người

Các bài trắc nghiệm theo kiểu phân loại có độ ổn định khi làm lại không cao: làm lại sau vài tuần hay vài tháng, một tỉ lệ đáng kể người ra kết quả khác. Dùng một công cụ như vậy để quyết định ai được nhận việc là vừa không công bằng với ứng viên, vừa rủi ro cho tổ chức.

Điều đáng chú ý là chính The Myers-Briggs Company, đơn vị phát hành MBTI, ghi rõ trong hướng dẫn đạo đức của họ rằng công cụ này không nên dùng để tuyển chọn hay sàng lọc ứng viên. Nếu người làm ra một công cụ nói nó không dành cho việc đó, thì đó là một lời cảnh báo đáng nghe.

Nên dùng để mở một cuộc trò chuyện

• Trong đội nhóm: dùng kết quả để nói về cách mỗi người muốn được giao việc và được góp ý, không phải để dự đoán ai hợp ai.
• Với chính mình: dùng phần điểm yếu làm danh sách để tự kiểm tra, không phải làm lời bào chữa kiểu “em là người hướng nội nên không thuyết trình được”.
• Khi kèm cặp: hỏi “phần nào trong mô tả này đúng với em nhất?” thay vì thông báo kết quả cho người ta như một bản án.

Quay lại câu đùa về hai người D. Nếu dùng đúng, bài DISC hôm ấy lẽ ra dẫn tới một câu hỏi khác: hai người cùng thích ra quyết định nhanh thì nên thống nhất trước ai quyết phần nào? Đó là một cuộc trò chuyện có ích. Còn “đừng xếp họ chung” thì chỉ là một cái nhãn đã biến thành rào chắn.

Bộ trắc nghiệm nổi tiếng nhất thế giới do hai người không học tâm lý soạn ra

Katharine Cook Briggs bắt đầu đọc Carl Jung từ những năm 1920 và say mê ý tưởng phân loại của ông. Con gái bà, Isabel Briggs Myers, là một nhà văn. Năm 1929, cuốn tiểu thuyết trinh thám đầu tay của Isabel thắng một cuộc thi viết. Không ai trong hai mẹ con được đào tạo bài bản về tâm lý học.

Trong Thế chiến thứ hai, Isabel bắt tay soạn một bộ câu hỏi với mục tiêu rất cụ thể và rất tử tế: giúp những phụ nữ lần đầu vào làm trong nhà máy tìm được vị trí hợp với mình, để họ đỡ vất vả và làm tốt hơn. Bà học cách xây bảng hỏi và chấm điểm phần lớn bằng cách tự mày mò. Bộ chỉ số được phát hành thương mại năm 1975, năm năm trước khi bà mất.

Cần nói rõ hai điều, và cả hai đều quan trọng. Việc người soạn không có bằng cấp không tự động làm công cụ vô giá trị; nhiều thứ hữu ích ra đời ngoài học viện. Nhưng nó giải thích vì sao mô hình này bám vào phân loại hai lựa chọn trong khi ngành tâm lý học đã chuyển sang thang liên tục, và vì sao độ ổn định khi làm lại vẫn là điểm bị phê bình nặng nhất.

Chi tiết đẹp nhất trong câu chuyện là động cơ ban đầu: giúp người ta tìm chỗ hợp với mình. Đó vẫn là cách dùng tốt nhất của mọi bài trắc nghiệm tính cách. Còn cách dùng tệ nhất, loại người ra khỏi một cơ hội, thì đi ngược lại chính lý do nó được tạo ra.

Một dấu hiệu bài trắc nghiệm đáng tin

Bài tốt sẽ nói cho bạn biết khi kết quả của bạn nằm sát ngưỡng. Nếu bạn trả lời gần như cân bằng ở một chiều, cái nhãn bốn chữ không mô tả bạn đúng, và một công cụ trung thực sẽ nói ra điều đó thay vì đưa bạn một cái tên nghe kêu. Bài 16 nhóm trên Thấu Mình đánh dấu mọi chiều nằm trong khoảng 42 tới 58 vì đúng lý do này.

MBTI® là nhãn hiệu đã đăng ký của The Myers & Briggs Foundation. Bài trắc nghiệm trên Thấu Mình không phải bài chính thức, mà dựa trên bốn cặp lưỡng phân trong phân loại của Carl Jung với bộ câu hỏi tự soạn.